کاهش اکسیژن خون هنگام خواب؛ علت و درمان افت اکسیژن شبانه
کاهش اکسیژن خون هنگام خواب یکی از مشکلاتی است که ممکن است بدون آگاهی فرد اتفاق بیفتد. در این وضعیت، میزان اکسیژن خون در طول خواب کاهش پیدا می‌کند و گاهی این افت به‌صورت مکرر در طول شب تکرار می‌شود. آپنه انسدادی خواب، بیماری‌های ریوی و اختلالات تنفسی از مهم‌ترین علت‌های این مشکل هستند.
اگر صبح‌ها با سردرد، خستگی، خواب‌آلودگی یا احساس خفگی از خواب بیدار می‌شوید، بهتر است وضعیت تنفس و اکسیژن خون خود را بررسی کنید. در این مقاله با علت افت اکسیژن خون در خواب، علائم، روش‌های تشخیص و راهکارهای درمان آن آشنا می‌شوید.
کاهش اکسیژن خون هنگام خواب یعنی چه؟
در بیشتر بزرگسالان سالم، میزان اکسیژن خون در حالت بیداری و خواب معمولاً در محدوده ۹۵ تا ۱۰۰ درصد قرار دارد؛ البته شرایط پزشکی، ارتفاع محل زندگی و بیماری‌های زمینه‌ای می‌توانند بر این مقدار تأثیر بگذارند.
کاهش موقت و جزئی اکسیژن در خواب لزوماً نشانه بیماری نیست؛ اما افت‌های مکرر، طولانی یا مقادیر پایین‌تر از حد طبیعی نیاز به بررسی دارند.
به‌طور کلی:
۹۵ تا ۱۰۰ درصد: محدوده معمول در بیشتر افراد سالم
۹۰ تا ۹۴ درصد: ممکن است نیازمند بررسی، به‌ویژه در صورت تکرار یا همراهی با علائم باشد.
کمتر از ۹۰ درصد: مقدار پایین و نیازمند ارزیابی پزشکی است.
توجه داشته باشید که یک عدد ثبت‌شده با پالس اکسیمتر به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست و باید مدت افت، تکرار آن، علائم فرد و شرایط پزشکی او در نظر گرفته شود.
علت پایین آمدن اکسیژن خون هنگام خواب چیست؟
افت اکسیژن خون شبانه می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
۱. آپنه انسدادی خواب
یکی از شایع‌ترین دلایل افت مکرر اکسیژن خون هنگام خواب، آپنه انسدادی خواب است. در این اختلال، عضلات اطراف راه هوایی هنگام خواب شل می‌شوند و ممکن است مسیر عبور هوا به‌طور موقت بسته شود.
در نتیجه، تنفس متوقف یا کاهش پیدا می‌کند و اکسیژن خون پایین می‌آید. این چرخه ممکن است بارها در طول شب تکرار شود.
خروپف بلند، قطع تنفس مشاهده‌شده توسط اطرافیان و خواب‌آلودگی روزانه از نشانه‌های رایج این اختلال هستند.
۲. بیماری‌های ریوی مانند COPD
بیماری‌هایی مانند بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) می‌توانند تبادل اکسیژن و دی‌اکسیدکربن را مختل کنند. در برخی افراد مبتلا به این بیماری‌ها، افت اکسیژن هنگام خواب بیشتر می‌شود؛ حتی ممکن است اکسیژن خون در طول روز نسبتاً مناسب باشد.
۳. بیماری‌های قلبی و اختلالات تنفسی
برخی بیماری‌های قلبی، اختلالات عصبی عضلانی و مشکلات مربوط به تهویه ریه می‌توانند باعث کاهش اکسیژن خون در طول شب شوند.
برای مثال، در بعضی اختلالات تنفسی، عمق و تعداد تنفس هنگام خواب کاهش می‌یابد و بدن نمی‌تواند به اندازه کافی اکسیژن دریافت کند یا دی‌اکسیدکربن را دفع کند.
۴. عوامل تشدیدکننده افت اکسیژن خون در خواب
برخی عوامل می‌توانند احتمال یا شدت افت اکسیژن شبانه را افزایش دهند، از جمله:
اضافه‌وزن و چاقی
خوابیدن به پشت در افراد مستعد آپنه خواب
مصرف داروهای آرام‌بخش و برخی داروهای خواب‌آور
مصرف الکل
زندگی در ارتفاعات بالا
وجود بیماری‌های زمینه‌ای قلبی و ریوی
علائم کمبود اکسیژن خون هنگام خواب چیست؟
افت اکسیژن شبانه همیشه با علامت مشخصی همراه نیست؛ با این حال، بعضی نشانه‌ها می‌توانند احتمال وجود اختلال تنفسی در خواب را مطرح کنند:
خروپف بلند و مداوم
قطع تنفس هنگام خواب که اطرافیان متوجه آن می‌شوند
بیدار شدن ناگهانی با احساس خفگی یا نفس‌نفس زدن
سردرد هنگام صبح
خشکی دهان پس از بیدار شدن
خواب‌آلودگی و خستگی در طول روز
کاهش تمرکز و احساس خواب بی‌کیفیت
وجود این علائم به تنهایی به معنای پایین بودن اکسیژن خون نیست؛ اما اگر به صورت مداوم اتفاق می‌افتند، بررسی وضعیت تنفس هنگام خواب اهمیت دارد.
چگونه افت اکسیژن خون هنگام خواب را تشخیص دهیم؟
برای تشخیص علت کاهش اکسیژن خون، پزشک ممکن است از روش‌های مختلفی استفاده کند.
اندازه‌گیری با پالس اکسیمتر
پالس اکسیمتر دستگاهی است که معمولاً روی انگشت قرار می‌گیرد و میزان اشباع اکسیژن خون (SpO2) و ضربان قلب را تخمین می‌زند.
برای بررسی افت اکسیژن در طول شب، می‌توان از دستگاه‌های پایش اکسیژن شبانه استفاده کرد. این دستگاه‌ها تغییرات اکسیژن خون را در طول خواب ثبت می‌کنند.
البته پالس اکسیمتر به‌تنهایی نمی‌تواند علت افت اکسیژن را مشخص کند یا آپنه خواب را به‌طور قطعی تشخیص دهد. همچنین عواملی مانند حرکت دست، سردی انگشت و گردش خون ضعیف می‌توانند بر دقت اندازه‌گیری تأثیر بگذارند.
تست خواب (پلی‌سومنوگرافی)
تست خواب یکی از روش‌های اصلی بررسی اختلالات تنفسی هنگام خواب است. در این آزمایش، مواردی مانند جریان هوا، حرکات تنفسی، سطح اکسیژن خون، ضربان قلب و فعالیت مغز هنگام خواب بررسی می‌شوند. با استفاده از نتایج تست خواب، پزشک می‌تواند وجود آپنه خواب، شدت آن و ارتباط وقفه‌های تنفسی با افت اکسیژن را ارزیابی کند.
درمان کاهش اکسیژن خون هنگام خواب چیست؟
درمان افت اکسیژن خون شبانه به علت اصلی آن بستگی دارد. بنابراین قبل از انتخاب روش درمان، باید مشخص شود که کاهش اکسیژن ناشی از آپنه خواب، بیماری ریوی یا اختلال دیگری است.
با استفاده از نتایج تست خواب، پزشک می‌تواند وجود آپنه خواب، شدت آن و ارتباط وقفه‌های تنفسی با افت اکسیژن را ارزیابی کند.
درمان آپنه خواب با فشار مثبت راه هوایی
اگر علت افت اکسیژن خون، آپنه انسدادی خواب باشد، یکی از روش‌های رایج درمان، استفاده از فشار مثبت مداوم راه هوایی (CPAP) است.
در این روش، هوا با فشار کنترل‌شده از طریق ماسک وارد راه هوایی می‌شود و به باز ماندن مسیر تنفس در طول خواب کمک می‌کند. در نتیجه، وقفه‌های تنفسی کاهش می‌یابند و افت اکسیژن ناشی از آپنه می‌تواند بهبود پیدا کند.
برای آشنایی با دستگاه‌های مورد استفاده در این روش درمانی می‌توانید از صفحه دستگاه‌های سی‌پپ (CPAP) دیدن کنید.
درمان بیماری‌های زمینه‌ای
اگر کاهش اکسیژن به دلیل بیماری‌های ریوی یا قلبی باشد، درمان باید متناسب با همان بیماری انجام شود. ممکن است پزشک داروهای تنفسی، درمان‌های اختصاصی یا روش‌های حمایتی دیگر را توصیه کند.
اکسیژن‌درمانی در صورت نیاز
در برخی بیماران، به‌ویژه افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن ریوی، ممکن است اکسیژن‌درمانی تجویز شود. با این حال، اکسیژن مکمل برای همه افراد دارای افت اکسیژن مناسب نیست و در بعضی اختلالات تنفسی باید با احتیاط و تحت نظر پزشک استفاده شود.
نکته مهم این است که اکسیژن‌درمانی جایگزین درمان آپنه انسدادی خواب با فشار مثبت راه هوایی نیست، مگر در شرایط خاص و با تصمیم پزشک.
چه زمانی افت اکسیژن خون خطرناک است؟
اگر کاهش اکسیژن خون با تنگی نفس شدید، کبودی لب‌ها یا صورت، درد قفسه سینه، گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری همراه باشد، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
همچنین اگر اندازه‌گیری‌های مکرر نشان‌دهنده افت اکسیژن، به‌خصوص مقادیر کمتر از ۹۰ درصد، هستند، لازم است بدون تأخیر با پزشک مشورت کنید. در افراد مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای ممکن است محدوده هدف متفاوت باشد.
سوالات متداول
کاهش جزئی و موقت اکسیژن ممکن است در طول خواب اتفاق بیفتد؛ اما افت مکرر یا طولانی‌مدت طبیعی تلقی نمی‌شود و باید علت آن بررسی شود.
بله. در آپنه انسدادی خواب، بسته شدن موقت راه هوایی باعث کاهش یا توقف جریان هوا می‌شود و می‌تواند سطح اکسیژن خون را به‌صورت مکرر پایین بیاورد.
پالس اکسیمتر می‌تواند تغییرات سطح اکسیژن خون را ثبت کند؛ اما به‌تنهایی علت افت اکسیژن یا وجود آپنه خواب را مشخص نمی‌کند. برای تشخیص دقیق ممکن است تست خواب لازم باشد.
دستگاه سی‌پپ اکسیژن تولید نمی‌کند؛ بلکه با باز نگه داشتن راه هوایی، از وقفه‌های تنفسی ناشی از آپنه جلوگیری می‌کند و می‌تواند افت اکسیژن مرتبط با این اختلال را کاهش دهد.
این موضوع به علت افت اکسیژن بستگی دارد. اکسیژن‌ساز برای تأمین اکسیژن مکمل در برخی بیماران کاربرد دارد، اما اگر علت مشکل بسته شدن راه هوایی در آپنه خواب باشد، اکسیژن‌ساز به‌تنهایی آن را برطرف نمی‌کند و ممکن است درمان مناسب، فشار مثبت راه هوایی باشد.